Working 9 to 5? Nee, je hormonen denken in weken: 'Toch proberen vrouwen te presteren alsof ze altijd op hun piek zitten'

De ene week sta je fluitend op je werk te shinen: to-dolijst leeg, energie voor tien. De andere week kost alles moeite en komt kritiek net iets harder binnen. Grote kans dat je hormonen daar een flinke vinger in de pap hebben.

We leven in een maatschappij die op een strak 24-uurs­-ritme draait, waarin vaak wordt verwacht dat je elke dag met dezelfde energie en motivatie aan het werk gaat. Maar dit is niet voor iedereen haalbaar. Zeker niet voor veel vrouwen, want onze energie, ons humeur én onze belastbaarheid dansen mee op het ritme van onze hormonale cyclus. Toch is de manier waarop we werken nauwelijks afgestemd op dit natuurlijke ritme.

Volgens cyclusexpert Lena Rentschler is dat niet zo gek. 'Mannen hebben een redelijk stabiele hormoonhuishouding die zich elke 24 uur herhaalt, net als het dag-nachtritme van de zon. Het hormoon testosteron piekt 's ochtends en neemt gedurende de dag langzaam af. Veel mannen functioneren daarom goed in een vaste structuur van werken tussen negen en vijf. Al zijn er natuurlijk individuele verschillen, bijvoorbeeld tussen ochtend- en avondmensen, en spelen factoren zoals slaap, stress en gezondheid een rol.'

Lees ook: Heb je ook zo'n slechte weerstand als je ongesteld bent? Zo komt dat

Vrouwen functioneren doorgaans anders, vertelt ze. 'De vrouwelijke hormooncyclus duurt niet één dag, maar een periode van ongeveer vier weken. Je kunt het met het ritme van de maan vergelijken. Toch proberen veel vrouwen elke dag te presteren alsof ze altijd op hun piek zitten. Geen wonder dat dat soms botst met hoe je je écht voelt. Het resultaat? Een hoop vrouwen voelen zich moe, opgejaagd of tekortschieten, omdat hun natuurlijke ritme niet strookt met het tempo waarop onze maatschappij is ingericht.'

Superproductief
Hoe jij je voelt, hangt dus sterk af van de fase waarin je je bevindt. Je cyclus kun je volgens Rentschler opdelen in vier fasen: fase 1 is de menstruatie, fase 2 de pre-ovulatie, fase 3 de ovulatie en fase 4 de premenstruatie. Daarbinnen bepalen vooral twee hormonen hoe je energieniveau en stemming fluctueren, vult psycholoog Estrella Montoya, auteur van Hormonen en vrouwen, aan. 'Tijdens de eerste helft van je cyclus zit je in de folliculaire fase en bouwt het hormoon estradiol langzaam op tot aan de eisprong. Dat geeft de meeste vrouwen extra energie en vaak ook een beter humeur. Na de eisprong kom je in de luteale fase en neemt het hormoon progesteron het stokje over. Beide hormonen gaan schommelen. Dit voelen veel vrouwen zowel fysiek als mentaal: de meerderheid van de vrouwen ervaart in deze tweede helft duidelijke klachten, zoals een opgeblazen gevoel, rugpijn, cravings, prikkelbaarheid of somberheid.'

Grofweg kun je je cyclus dus opdelen in twee helften: een energiek deel en een minder energiek deel. Rentschler: 'Fase 2 en 3 – pre-ovulatie en ovulatie – zijn je high energy-weken. Ideaal voor denkwerk, plannen, praten, presteren. Fase 4 en 1 – pre-menstruatie en menstruatie – zijn je low energy-weken. Je keert meer naar binnen, je hoofd werkt trager en alles kost wat meer moeite.'

Lees ook: Er komt ein-de-lijk een hormoonvrije anticonceptie pil (en dit is wat we weten)

Toen Ivon (33) een collega vertelde dat ze haar werk steeds vaker afstemt op haar cyclus, kreeg ze de opmerking: 'O, dus dan ben je twee weken superproductief, en de andere twee werk je halfbakken?' Ivon: 'In de week vóór mijn menstruatie kan ik me juist enorm goed vastbijten in details. Ik werk dan niet minder hard, maar andere taken liggen me gewoon beter. Geef mij op zo'n moment een contract en ik pluis het helemaal uit.' Als moeder van jonge kinderen en na jaren in de financiële sector was Ivon gewend om altijd maar door te gaan. 'Mijn telkens terugkerende vermoeidheid en mijn stemming die alle kanten op schoot, schoof ik lange tijd af op 'het drukke leven met kinderen'. Tot ik mijn cyclus beter begon te begrijpen en inzag dat mijn lijf me iets probeerde te vertellen.'

Ze hield haar energieniveau en stemming bij in een dagboek en later in een Excelbestand, en zag daarin een duidelijk patroon. Bepaalde taken gingen haar in sommige weken veel makkelijker af dan in andere. 'Voor mijn werk heb ik best veel afspraken, maar in de week van mijn menstruatie kosten die me echt veel energie. Op een gegeven moment ging ik die weken vooraf in mijn agenda blokkeren, zodat collega's er geen afspraken meer in konden plannen zonder overleg. En zelf plan ik, als het even kan, geen belangrijke meetings in die periode.'

Pieken en dalen
Om je werk – en de rest van je leven – echt samen te laten lopen met je hormonen, moet je volgens psycholoog Montoya eerst je eigen cyclus ontdekken. 'De ene vrouw ervaart haar cyclus totaal anders dan de andere,' zegt ze. Begin simpel: hou dagelijks bij hoe je je voelt – fysiek, mentaal en emotioneel. Merk je veranderingen in je energie, stemming of concentratie? Als je dat een paar cycli doet, ga je vanzelf patronen herkennen.'

Voor vrouwen die hormonale anticonceptie gebruiken, werkt dit proces anders. Montoya: 'Anticonceptie onderdrukt je natuurlijke hormoonschommelingen. Er vindt geen eisprong plaats en hormonen zoals estradiol en progesteron blijven veel vlakker. Daardoor zijn de pieken en dalen in energie en stemming minder scherp voelbaar. Voor sommige vrouwen, zeker die veel last hebben van PMS, kan dat een enorme verlichting zijn. Voor anderen voelt het juist als een gemis.'

Benieuwd hoe je je cyclus volgt als je geen natuurlijke menstruatie hebt, wat je op werk in iedere fase het best (en beter niet) kunt doen en hoe je realistisch naar dit thema kijkt? Dat en meer lees je in het hele verhaal dat in &C's julinummer staat. Die ligt nu in de winkels, maar je bestelt 'm ook hier online:

Shop &C's editie 'Liefde op bestelling' hier!