We vieren de medaille, maar zien de mens pas als het misgaat

Meestal als iemand onaangekondigd zijn auto dropt en de grens over vlucht, is de kans groot dat het programma Opsporing Verzocht er binnenkort een item aan wijdt. Of dat het om een catastrofaal uit de hand gelopen affaire gaat. Maar bij shorttracker Sven Roes bleek de reden een stuk tragischer.

We zijn er allemaal mee doodgegooid: het sprookje dat keihard werken uiteindelijk áltijd wordt beloond, in het geval van een shorttracker als Roes met een gouden medaille en eeuwige roem. In de topsportwereld heerst een cultuur waarin sporters al vroeg leren dat de finishlijn de enige plek is waar ze rustig mogen ademhalen. Roes deed dan ook precies wat zo'n omgeving van hem vroeg. Hij schaatste door de pijn heen, negeerde een haperende heup en deed vrolijk alsof zijn mentale batterij niet allang in het rood stond. Alles om het systeem, en vooral zijn eigen familie, niet teleur te stellen. Tot de boel definitief vastliep en hij geen uitweg meer zag in die verstikkende bubbel.

Gelukkig is Roes teruggekomen en deze week plaatste hij voor het eerst een bericht op Instagram. Eerlijk, kwetsbaar, maar vooral dapper hoe hij over zijn eigen mentale gezondheid praat.

Hoewel sporters mondjesmaat eerlijker durven te zijn over de mentale druk die komt kijken bij topsport, blijft het nog steeds een taboeonderwerp. We juichen ons in dit land namelijk hees voor topsporters, maar alleen zolang ze als onverwoestbare cyborgs over het ijs vliegen en eremetaal binnenslepen voor ons zondagmiddag-entertainment. We smullen van de prestatie-retoriek. Maar als de harde schijf van zo’n jongen daadwerkelijk doorbrandt onder de onmenselijke druk en hij suïcidale gedachten krijgt, schrikken we plotseling wakker. We beseffen de werkelijke impact van zo'n topsportleven blijkbaar pas als het helemaal misgaat.

De grootste openbaring voor Roes kwam niet op de ijsbaan, maar tijdens zijn paniekvlucht: zijn familie gaf geen reet om die plakken. Ze wilden gewoon Sven terug. Dat besef brak hem. Het is een les die we als maatschappij best even op de koelkast mogen hangen, ergens tussen de afsprakenkaart van de tandarts en die dwingende rise and grind quotes: je waarde hangt niet af van je plek op het scorebord.

De echte topprestatie van Sven Roes was niet dat hij in 2022 WK-zilver binnentikte. Zijn ultieme gloriemoment is dat hij de noodrem van een ziekmakende sneltrein durfde aan te trekken, professionele hulp zocht en voor zichzelf koos. Maar dit mag niet louter een persoonlijk leermomentje blijven. Zolang de topsportwereld de mentale sloop van jonge talenten blijft romantiseren als 'ultieme toewijding', is Roes niet de laatste atleet die uit pure wanhoop de benen neemt. Het systeem moet op de schop; we moeten kappen met de illusie dat een mentale burn-out de standaard toegangsprijs is voor het podium. Want laten we wel wezen: geen enkele medaille is het waard om jezelf voor te verliezen.