Karen is de eerste 'dierencrimefighter' van Nederland: 'Bij de horrorfokker uit Eersel zagen we meteen dat het mis was'

Met haar stichting House of Animals zet Karen Soeters zich al jaren in voor dierenwelzijn. Een belangrijk onderdeel daarvan is dat ze in opstand komt tegen georganiseerde misdaad, zoals broodfok en illegale handel, waar veel dieren de dupe van zijn. Heel veel, zelfs. Denk bijvoorbeeld aan de 'horrorfokker' uit Eersel. 

Karen (51): 'Het begon met een melding. Iemand had een hond willen kopen bij de een fokker in Eersel, maar had al snel door: dit is foute boel. Er zouden heel veel honden zitten, met velen tegelijk opgesloten in kleine, betonnen hokken. Op zo'n moment gaan mijn team en ik onderzoek doen. Op zoek naar verdachte signalen, advertenties of recensies. Uiteindelijk was er genoeg aanleiding om een undercover koop te doen, wat wil zeggen dat we ons voordoen als koper, om ondertussen meer over de leefsituatie van de dieren te achterhalen. Ook wij zagen meteen: dit is mis. Op het hoogtepunt had de horrorfokker duizend honden. De dieren zaten in te kleine hokken, soms zelfs met dode pups ertussen, zagen geen buitenlicht en kregen te weinig eten. Ze waren doodsbang. Het lukte niet om het hele bedrijf te zien, dus heeft een van ons zich voorgedaan als werknemer en stiekem beelden gemaakt. Daarop zagen we hoe dieren verwondingen bleken te hebben waar nauwelijks naar werd gekeken. Moederhonden moesten even snel bevallen in een betonnen hok en daarna weer terug naar het betonnen hok waar ze vandaan kwamen, zonder ooit gras onder hun poten te voelen. Hokken werden schoongemaakt met de hogedrukspuit, ook in de winter en terwijl de honden er gewoon in zaten, waardoor ze nat werden en hun vacht bevroor. Zo kan ik nog wel even doorgaan. De misstanden waren gigantisch. Dat zulke dingen in Oost-Europa gebeuren is net zo vreselijk, maar dat wist ik. Maar dat het ook in Nederland kon? En op zulke grote schaal? Ik wist niet wat ik zag. 

Naar aanleiding van het bewijs dat we hadden verzameld, hebben we aangifte en een verzoek tot handhaving gedaan. Het verhaal bleek al langer bekend bij de NVWA, de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. De zaak was zo ernstig, het kon niet anders dan dat de honden nu snel weggehaald zouden worden, dacht ik. Toch heeft het nog jaren geduurd totdat het laatste dier weg was. De horrorfokker kreeg allerlei kansen om zich te verbeteren, maar deed daar natuurlijk niks mee. Slapeloze nachten hadden we ervan. Gelukkig is hij afgelopen april eindelijk veroordeeld en heeft hij een gevangenisstraf gekregen.'

Lees ook: Dianne ziet over een paar jaar niets meer: 'Ineens kwam het besef dat ik mijn dierbaren niet oud zou zien worden'

Steeds intensere zaken
'Ik was directeur van het wetenschappelijk bureau van de Partij voor de Dieren, toen ik in 2012 House of Animals oprichtte. Ik wilde meer impact maken. Dieren de stem geven die ze zelf niet hebben. Met hulp van donateurs en fondsen groeide het uit tot een organisatie waarmee we steeds meer dieren konden helpen. We lanceerden een platform genaamd Animals Today, waarop we dierennieuws uit binnen- en buitenland delen. Vanuit daar doken we steeds vaker en dieper in zaken. De ene keer komen we misstanden op het spoor door verdachte advertenties op Marktplaats, de andere keer krijgen we een tip van een koper, oud-werknemer, oplettende omstander of betrokken dierenarts. We gaan regelmatig undercover en maken reportages om mensen bewust te maken van de illegale praktijken die plaatsvinden en waar ze vaak geen weet van hebben. Ook confronteren we daders, in het kader van wederhoor, maar ook om te laten zien welke mensen erachter zitten. Zo bouwen een juridisch onderbouwd dossier op, op basis waarvan we aangifte kunnen doen en wat we bij handhavers, zoals de politie, gemeenten of NVWA, kunnen neerleggen. Het is vervolgens aan hen om actie te ondernemen. Omdat daar soms een lange adem voor nodig is, zoals bij de Eerselse horrorfokker, blijven we publiceren over de misstanden. Ons doel is niet alleen om dierenmishandelaars juridisch te stoppen, maar ook om bewustzijn te creëren. Als mensen geen dieren bij zulke handelaren kopen, stopt de handel ook. 

De onderzoeken werden steeds intenser. Mensen denken bij dierenmishandeling nog vaak aan een enkeling die zijn dieren niet goed verzorgt, maar in de praktijk gaat het vaak niet om één malafide fokker of handelaar, maar om complete criminele netwerken waar bizarre bedragen in omgaan. Om een idee te geven: de Europese marktwaarde van honden en katten werd vorig jaar geschat op tien miljard. Ik kom mensen tegen die vijfduizend euro voor een hond betalen. Dat er zoveel geld in te verdienen valt, maakt het een interessante wereld voor criminelen, waarbij dierenwelzijn al heel snel ondergeschikt wordt. Ook is de pakkans relatief klein. Als je als crimineel in de cocaïne gaat, weet je dat er een vergrootglas op je ligt. Voor dierenwelzijnszaken is minder capaciteit bij handhavers, waardoor je er sneller mee wegkomt. Klokkenluiders die bij ons kwamen, werden steeds vaker bedreigd. Criminelen dreigden hen op te komen zoeken, hun kinderen wat aan te doen of hun bedrijf kapot te maken. Ook mijn team en ik kregen steeds vaker zulke, veelal anonieme, teksten toegestuurd. Ik heb zelfs een keer een steen door mijn ruit gehad. Om die reden hebben we met House of Animals een gespecialiseerd onderzoeksteam, de Animal Crime Unit, opgezet. Met dit gedeeltelijk undercover team richten we ons op het ontmaskeren van internationale en nationale criminele netwerken omtrent mishandeling en illegale handel in dieren. Daarmee zijn we het eerste in Nederland.'

De honden- en paardenhandel
'De hondenhandel is, omdat het zo groot is, iets waar we ons veel mee bezig houden. We komen vooral veel toy-poedels en pomerianen tegen die in Oost-Europese fokfabrieken worden gefokt en met valse paspoorten naar Nederland worden gebracht. Officieel moeten ze vijftien weken oud zijn voordat ze bij hun moeder weggehaald mogen worden, dat is heel belangrijk voor het socialisatieproces, maar in de praktijk zijn ze vaak maar zes of zeven weken. Hier worden ze vervolgens met een onschuldig verhaal er omheen verkocht. Na een verdachte Marktplaatsadvertentie deden we laatst een pseudokoop bij een Bulgaarse vrouw. Ze liet ons binnen in haar flat, er scharrelde een kindje rond en ze vertelde dat haar ouders in Bulgarije af en toe een nestje hadden en zij er een paar mocht uitzoeken. Achteraf bleek deze vrouw in twee jaar tijd 159 pups te hebben verhandeld, goed voor ruim tweeënhalve ton, contant betaald. En dat is dan nog een kleine speler, hè? De keren dat we zo'n koop doen en ik een klein, trillend dier in mijn armen heb, breekt mijn hart. Ik weet dat hij naar de dierenarts moet en daarna naar een opvang en uiteindelijk naar een goed gezin gaat, maar het enige dat je op dat moment wil is het diertje vasthouden, in je jas stoppen en zorgen dat hij nooit meer lijdt. 

Het is niet alleen zielig dat de pups zo jong naar Nederland komen, maar ook gevaarlijk. Ze zijn niet volledig ingeënt en hebben vaak geen rabiësvaccinatie gehad. Daarmee loopt dierenwelzijn én de volksgezondheid gevaar. Hetzelfde geldt voor een zaak met Ierse renpaarden waar we mee bezig zijn geweest. De paardenhandel is nog zo'n grote wereld. Renpaarden krijgen tijdens hun carrière zoveel medicatie dat ze niet meer geschikt zijn voor consumptie, maar Ierse journalisten hebben ontdekt dat ze na hun hoogtepunt alsnog opgekocht worden door handelaren. Ook zij krijgen valse paspoorten en worden met een nieuwe identiteit naar slachthuizen in Europa verscheept. Daar zaten een hoop Nederlandse slachthuizen tussen, bleek uit onderzoek.'

Berengal aftappen
'Het allerergste dierenleed dat ik heb gezien was in Vietnam, waar we een reportage over galberen maakten. Het gal van beren wordt gebruikt om een traditioneel Chinees medicijn te maken, maar het aftappen ervan is zo intens pijnlijk en inhumaan, dat het verboden is om in je bezit te hebben. Toch zie je op straat overal bordjes hangen: 'Berengal te koop.' Ook dat valt onder georganiseerde misdaad, want er zit een enorm circuit achter dat zelfs tot Nederland reikt. Een man liet ons op zijn terrein kijken, waar hij meerdere beren in een hok had zitten. De beren waren er verschrikkelijk aan toe, maar het heftigste was hun blik. Ik heb nog nooit zo'n leegte in ogen gezien. Omdat het wilde dieren zijn, hield ik afstand, maar tot mijn verbazing stak een van de beren zijn poot uit. Zijn poot was ook nog eens afgehakt, want daar maken ze weer wijn van. Ik kon niet anders dan zijn poot vastpakken. Voorzichtig kriebelde ik hem, wat hij zichtbaar fijn vond. Het raakte me zo. Dit dier was verschrikkelijk behandeld door mensen, en tóch wilde hij nog contact met een mens. Na afloop liep ik even weg, om op adem te komen en mezelf weer bij elkaar te rapen. Ik wandelde over het terrein, toen ik achterin nog meer hokken tegenkwam. Dit keer zaten ze vol met honden, opgesloten voor consumptie. Ik wist niet meer waar ik het zoeken moest. Op die beren had ik me voorbereid, maar nu kwam dit er ook nog bij? Het frustrerende was, ik kon geen stampij maken. De beren konden naar een opvang en gered worden, maar wel alleen als de eigenaar mee zou werken. Ik moest me dus koest houden, terwijl ik zoveel dieren intens zag lijden. Als ik dit vertel, raakt het me weer.'

Lees ook: Lucy werd als baby ontvoerd: 'Tijdens een ruzie vertelde ze dat zij mijn biologische moeder niet is'

De keerzijde
'Ik ben ontzettend blij met het werk dat ik doe, maar het leed dat ik zie gaat niet in de koude kleren zitten. Meestal lukt het om me groot te houden, omdat niemand er iets aan heeft als ik ga staan huilen. De dieren niet, en de donateurs en klokkenluiders die ons werk mogelijk maken ook niet. Toch sta ik weleens te huilen als een kind. Gelukkig hebben we als team een open lijn. Als iemand iets kwijt moet over wat diegene gezien heeft, dan kan dat. Als iemand gefrustreerd raakt over hoe lang het duurt om misstanden op te lossen of hoe uitgebreid ze zijn, dan bespreken we dat. Uiteindelijk zorgt het alleen maar voor meer drive. Als ik denk aan alle narigheid die ik heb aanschouwd, denk ik: Karen, niet zeuren, door.

Hetzelfde geldt voor de bedreigingen. Natuurlijk is het schrikken als iemand toestuurt dat ze me komen halen en dat ik op moet passen als ik oversteek. Of als je een steen door je ruit krijgt. De eerste keer dat ik zoiets binnenkreeg, dacht ik: wat overkomt me nu? Ik wil altijd graag aardig gevonden worden, en ineens wil iemand me dood hebben? Sindsdien zijn er dingen die ik niet meer kan doen, waar ik niet te veel over kan uitwijden, en is de locatie van ons kantoor bijvoorbeeld onbekend. Dat is heftig, maar - dit klinkt ongeïnteresseerder dan ik het bedoel - het is ook wat het is. Het gebeurt, blijkbaar, en daar heb ik mee te dealen. Daarom heb ik een lange tijd geleden besloten: ik ga me hier niet door uit het veld laten slaan. Dan zie ik de dieren voor me, de galberen met hun lege blik, de paarden die nauwelijks meer konden lopen, de trillende broodfokhonden, en dan denk ik: als je maar niet denkt dat je mij kan stoppen.'

Wil je meer weten over House of Animals? Of bijvoorbeeld over waar je op moet letten als je een huisdier wil? Of hoe je ze kan steunen? Klik hier.