Adem in, coach uit: in hoeverre helpen coaches je ook echt jezelf te verbeteren?

Van acupunctuur tot ademhaling: voor iedere klacht of complex vraagstuk staan minstens tien coaches te trappelen om je te begeleiden. In hoeverre hélpen al die zelfbenoemde experts ook echt? In de zoektocht naar zelfverbetering voor &C's septembernummer probeert journalist Lizzy van Hees het hoofd koel te houden.

Toen ik in maart aanklopte bij de huisarts omdat ik me overspannen voelde, vertelde zij me met een meewarige glimlach dat ik in 2019, 2022 én 2024 met soortgelijke klachten in de spreekkamer zat – en of het niet eens tijd was daar iets aan te doen. Rust, reinheid en regelmaat, zo luidde het devies. Met hangende schouders vertrok ik huiswaarts. Stiekem hoopte ik dat de huisarts me een vliegensvlugge en pasklare oplossing zou geven. Een wonderpil waardoor ik in één klap van mijn slapeloosheid, hoofdpijn en onregelmatige menstruatiecyclus af zou zijn. Allemaal zaken die ik al jaren toeschrijf aan stressvolle periodes. 

Lees ook: Manifesteren met je cyclus? Ik heb gewoon krampen en wil een paracetamol

Nu moet je niet denken dat ik de afgelopen jaren met allerlei klachten heb rondgelopen zonder daar ooit eerder hulp voor te zoeken. Die hulp kwam, alleen steeds in een ander jasje. Zo heb ik cognitieve gedragstherapie gehad bij een psycholoog. Met haar nam ik mijn pleasegedrag en bijbehorende copingmechanismes onder de loep. Maar wilde ik écht van mijn stressklachten afkomen, moest ik verder gaan dan patronen herkennen, zei ze. Tijd om te leren vóélen. En dus ging ik op aanraden van een vriendin naar de haptonoom.

Haptonomie valt in de categorie alternatieve geneeswijzen en met behulp van fysieke aanraking leer je grenzen herkennen en aangeven. Uit je hoofd, in je gevoel. Hoe hard ik het ook probeerde, ik kwam maar niet uit m'n koppie. Dus elke keer als de therapeut vroeg of ze me mocht aanraken of een hand op mijn rug mocht leggen, antwoordde ik: 'Ik dénk dat het wel oké is.' Niet helemaal de bedoeling en nadat ik vier keer 80 euro had afgerekend en geen millimeter dichter bij m'n gevoel was gekomen, besloot ik het erbij te laten.

Van astrologie tot zielsklik
Goed, haptonomie was misschien niet aan mij besteed, maar ik stond nog steeds open voor nieuwe dingen. Zo luisterde ik aandachtig naar een collega die me vertelde dat ze zoveel wijzer was geworden door een bezoek aan een astroloog. Die had haar écht de inzichten gegeven om eindelijk af te rekenen met de toxische dynamiek in haar relatie. Natuurlijk kon ik een telefoonnummer krijgen, maar er was wel een wachtlijst van een paar maanden. En dus keek ik weer verder. 

Mijn beste vriend vertelde me dat er een enorme last van zijn schouders was gevallen door een 'zielsklik'. Al zijn onzekerheden waren in één klap verdwenen en hij voelde eindelijk de inspiratie terug in zijn werk. Dat klonk mij natuurlijk ook als muziek in de oren. Bij een zielsklik belooft een spiritueel coach dat het laatste stukje ziel dat zich nog niet in je lichaam heeft genesteld daar alsnog komt. Ehh... baat het niet, dan schaadt het niet? 

Tijdens de online intake vertelde de coach in kwestie dat deze 'behandeling' zeker ook kan helpen bij het voorkomen van toekomstige burn-outklachten, omdat ik 'meer in mijn lijf' zal zitten. Ze denkt dat de terugkerende klachten, zoals hoofdpijn en slapeloosheid, na één of twee behandelingen wel weg zullen zijn en dat we anders nog hypnose kunnen proberen. Wel krijg ik een kleine winstwaarschuwing: mijn ziel zal alleen 'klikken' als ik er honderd procent voor opensta, dus of het werkt, ligt aan mij. Gezien het prijskaartje van 350 euro besluit ik het risico niet te nemen. 

Lees ook: Wat is de 6-6-6-wandeluitdaging, en waarom werkt het zo goed?

Via een andere weg vond ik een coach in Almere. Terwijl ze allerlei pijlen op een whiteboard kalkt, legt ze me uit hoe een familiesysteem werkt. Vervolgens beginnen we met de NEI-therapie, waarmee je een 'emotionele disbalans' kan oplossen. Via bepaalde 'spiertesten' in mijn armen en handen, probeert ze te achterhalen wat voor waarheid er in mijn onderbewuste ligt opgeslagen. Haar conclusie is niet mals: er zou iets mis zijn gegaan tijdens mijn geboorte. De afwijzing die ik als baby moet hebben gevoeld, die zat nu nog diep opgeslagen in mijn onderbewustzijn. Mijn moeder heeft me altijd voorgehouden dat ze bij mij de makkelijkste bevalling had, maar wie ben ik, stamel ik voorzichtig. Maar de coach denkt vooral aan een oplossing: door een paar keer in haar vingers te knippen, zou ze dit oude verdriet kunnen verjagen. Wie niet waagt, die niet wint. Toen ik een uur later naar de bushalte liep, waande ik mezelf iets lichter, maar die opluchting ebde na twee dagen weer weg.

In een prachtig gerenoveerde boerderij vlak boven Amsterdam bezocht ik een ademhalingscoach. Hij waarschuwde dat er veel emoties los kunnen komen tijdens een breathwork-sessie, maar ik werd afgeleid door de vogels buiten. Alles beter dan aan mijn blaas blijven denken die ook al op knappen stond. Was ik nou naïef of juist te geaard? Opeens twijfelde ik aan alles.

Zoveel mensen, zoveel coaches. 
In een oerwoud vol coaches ben ik niet de enige die zich verdwaald voelt. Nederland telt ongeveer 110.000 coaches, ruim 2,5 keer zoveel als tien jaar geleden. Vooral in de categorieën 'personal', 'lifestyle' en 'burn-out' zijn ze volop aanwezig. In Trouw vertelt hoogleraar Mark van Vugt dat die immense populariteit van coaches onder andere te maken heeft met onze behoefte aan 'een zinvol leven'. Vroeger waren we vooral gefixeerd op werk en moest alles daarvoor wijken. Inmiddels zijn er behoorlijk wat vraagstukken bijgekomen over hoe we onze aandacht verdelen tussen vrienden en familie, of we wel of geen kinderen willen en wanneer, of we een langere periode naar het buitenland willen en over hoe we onze planeet doorgeven aan volgende generaties. Voor al die levensvragen zoeken we steeds minder hulp in eigen sociale kring. En daar spelen coaches handig op in.

Anesthesioloog Catherine de Jong is kritisch over het toenemende aantal coaches. Als bestuurslid van de Vereniging tegen de Kwakzalverij spreekt ze zich al jaren uit over de valse en soms schadelijke beloftes die er worden gemaakt. 'Het begint er al mee dat iedereen zich coach of alternatief behandelaar mag noemen,' vertelt ze aan de telefoon. Het is geen beschermde titel en ik zou in theorie morgen een praktijk kunnen openen waar ik met bamboezalf of frambozenjam burn-outs beloof te genezen. De Jong: 'Dat er nul wetenschappelijk bewijs is over de werking van bamboezalf maakt voor jouw werk niet uit, want een ontevreden klant maakt in de praktijk vaak geen schijn van kans. Je hoeft alleen maar een kleine disclaimer op je website te zetten.'

Lees ook: Als het Chantal in haar eentje niet lukt, gaat ze naar de psycholoog: 'Een stalker liet diepe sporen na'

De Jong benoemt bovendien iets wat mij vaker is opgevallen: als je een willekeurig rondje googelt, kom je de ene na de andere lifecoach tegen die voorheen jurist, consultant of bankier was. 'Vaak zijn ze zelf overspannen geraakt en hebben daarom besloten hun carrière over een heel andere boeg te gooien. Maar als je kijkt naar de opleiding of cursus die ze hiervoor hebben gedaan, stelt dat niets of nauwelijks iets voor.' Patiënten en cliënten die tegen wezenlijke problemen aanlopen zijn vaak kwetsbaar. Ze hebben in sommige gevallen reële zorgen over hun (mentale) gezondheid of hebben een grote kinderwens. Dan kun je ver gaan en heb je flink geld over in ruil voor een beetje hoop. Zeker koppels die in de medische zorg niet geholpen konden worden, zijn geneigd om iedere andere strohalm vast te pakken. 'Maar in werkelijkheid is er geen enkel wetenschappelijk bewijs dat acupunctuur of een menstruatiecoach je kan helpen zwanger te worden. Te veel coaches geven hun klanten valse hoop. Daarom bestaat er een correcte gesprekstechniek als je patiënten of cliënten behandelt. Alle artsen leren dat tijdens hun opleiding, maar die techniek heb je niet in één cursusmiddag coaching geleerd.'

Tegelijkertijd ligt een groot deel van de verantwoordelijkheid bij klanten zelf, weet De Jong. 'Dus ook de mensen die zeggen wél iets te merken van hun behandeling bij een coach, hebben te maken met een placebo-effect. Ik noem het ook weleens prostitutie-light: de cliënt bestelt en betaalt een coach of therapeut, en krijgt daar persoonlijke aandacht voor terug.'

Wachten tot je een ons weegt
Toch gaat het om meer dan alleen aandacht, zegt Mabel (35), die de afgelopen jaren bij tientallen coaches en therapeuten is geweest. 'Mijn problemen gingen vooral over werk, maar daar werden mijn frustraties altijd vooruitgeschoven. We zouden heus wel naar een loopbaantraject kijken, maar eerst nog even dit of dat. Op een gegeven moment was ik het zat en heb ik zelf een loopbaancoach gevonden via Google.' Dat is ook waar het misging, want deze coach praatte Mabel van alles aan wat helemaal niet bij haar paste. 'Ze bleef maar aandringen op een familieopstelling, terwijl ik eigenlijk tegen een burn-out aan zat te hikken. Het duurde alleen nog best lang voordat ik de juiste diagnose en hulp kreeg.'

Benieuwd wat voor Mabel uiteindelijk wel werkte, of de alternatieve route ook wel kan werken en waar de oplossing eigenlijk echt ligt? Je leest het in de hele coverstory dat in &C's septembernummer 'Effe kappen nou' staat, dat nu in de winkels ligt - maar je bestelt 'm ook hier online:

Shop &C's septembernummer 'Effe kappen nou' hier!